ATATURK HAKKINDA - Her yaş güzeldir.Değerini geç anlasak ta...

TARİH: 6 MAYIS 1922
BAŞKOMUTANLIK KANUNUNUN ÜÇÜNCÜ DEFA UZATILMASI SIRASINDAKİ TARTIŞMALAR VE MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN YANITLARI:

MUSTAFA KEMAL PAŞA (Başkomutan) - Efendiler, Başkomutanlık Kanunun uzatılması nedeniyle Perşembe günü yapılan görüşmelerde, rahatsız olduğum için bulunamadım. Görüşmelerin yarım kalması, konuyla ilgili bilgi sahibi olmamı sağladı. Söz alan arkadaşların bütün konuşmalarını gözden geçirdim. Verilen oyları bile inceledim. Bunun için oturumda bulunmuş kadar bilgi sahibi oldum.
Efendiler, Başkomutanlık Kanunu’nun yapıldığı günü hep birlikte hatırlayalım: Yunan ordular Ankara’ya doğru yürümekte idi. Ordumuz Sakarya gerisine kadar gelmişti. Yüce Meclisiniz düşman ordusunu durdurmak için önlem almak zorunda kaldı. Bu önlem sonucu Başkomutanlık kurulmasını ve ona yeterli yetki verilmesini kabul etti. Başkomutanlık Kanunu yapılarken, bu kanunun üç ay yürürlükte kalmasını Yüce Meclise öneren bendim. Üç ay sonra uzatılması veya kaldırılması Yüce Heyetinizde tartışıldı. Kanunun uzatılması çoğunluk oylarıyla kabul edildi. Ancak kanunun başlangıcından bu yana bundan şikayet edenler vardı. Ben kesinlikle gereksiz bir makamın devamından yana değilim. Ancak izin verirseniz son görüşümü söylemeden önce, olayın niteliğin açıklamak için birkaç söz söylemek istiyorum. Bu arada buna gerek olmadığını söyleyenlere de yardımcı olmak isterim. Örnek olarak Erzurum Milletvekili Salih Efendi yaptığı konuşmada; “Mustafa Kemal Paşa bu hakkı bizden zorla almak istiyorsa kendisini küçültür. Açıkça bize verilmiş olan hakkımızı kendisine verirsek, aptalız.” demiştir.
Efendiler, Başkomutanlık Kanunu’nun kabulü söz konusu olduğu ilk gün bu kürsüde söylenen sözleri hatırlayalım. Ben hiç kimseye beni Başkomutan yapınınız, bu yetkileri bana veriniz demedim. Aksine bütün Meclis bana kesinlikle Başkomutan olacaksın dedi. Bugün en çok şikayet eden arkadaşlarım, bu kürsüden yüksek sesle: “Başka çözüm yolu yoktur. Başkanımızı Başkomutan yapalım, ordumuzla birlikte zafere gidelim.” diye haykırdılar.
Arkadaşlar, açık konuşacağım, beni bağışlayınız; her birinizin üstün yetkilerle seçilerek, bütün yurdun yazgısına el koymasına herkesten çok ben çalıştım. (Doğru sesleri) Pek çoğunuz bilirsiniz ki, bunun için en yakın arkadaşlarımla görüş ayrılığına düştüm. Bunu gerçekleştirebilmek için bütün hayatımı, varlığımı, şeref ve haysiyetimi tehlikeye attım. Demek oluyor ki; bu benim eserimdir. Ben eserimi alçaltmakla değil, yükseltmekle görevliyim. “Meclisin hakkını zorla ele geçirmek” sözünü reddeder ve olduğu gibi Salih Efendi’ye iade ederim. Böyle bir şey söz konusu değildir.
Efendiler, Başkomutanlık konusunun gizli oturumda görüşülmesinin uygun olacağı yolunda bir önerge verilmiş. Bu da yanlış yoruma uğramış ve konunun açık oturumda görüşülmesi istenmiş. Afyon Milletvekili Mehmet Şükrü Bey, gizli oturumda gerçeğin milletten gizlenmek istendiğini söylemiş. Bir defa, Türkiye Büyük Millet Meclisi, yalnız yasama görevi olan bir meclis değildir. Yürütme yetkisine de sahiptir. Bu aşamada devletin her türlü işleriyle ilgili kararlarını, zamanından önce açıkça söz konusu etmek ve herkese duyurmak dünyanın neresinde görülmüştür? Özellikle konu düşman karşısında bulunan bir ordunun Başkomutanı ile ilgili olursa, açık oturumda lehte olduğu gibi aleyhte söylenen sözleri düşmanın duymasında yurdun çıkarı var mıdır?
Bizim Meclisimiz dünyanın en demokrat meclisidir. Ben vicdanen Yüce Meclisinizi oluşturan üyelerin her birinin görüşlerini söyleyip, eleştirilerini yapmasını isterim. Başkomutanın ordu üzerinde, özellikle düşman üzerinde etki ve nüfuzunun çok büyük olması gerekir. Hatta, Hüseyin Avni Bey’in burada söz konusu ettiği rahatsızlığımın bile, düşman tarafından işitilmesi sakıncalıdır. Buna ne gerek vardı? Olabilir ki düşman benim rahatsızlığımı duyar ve üç beş gün sonra saldırıya geçer. Biz Kralın hasta yattığını öğrenmek için casus kullanırız. Görüyorsunuz ki konunun gizli oturumda görüşülmesinde maksat, Mehmet Şükrü Bey’in dediği gibi, hiç bir vakit gerçekleri milletten gizlemek değil, düşmandan gizlemektir. Keşke, açık oturumda sakınca olmasaydı da, Mehmet Şükrü Bey, istediklerini kürsüden bağıra bağıra söyleseydi. Ben de Mehmet Şükrü Bey’in sözlerindeki anlamı ve gizli amacını millete açıklasaydım. Şükrü Bey bilsin ki, millet onun gibi düşünmüyor. Onun dediği gibi komedya oynamıyoruz. Biz buraya komedya için toplanmadık. Beyler, komedya oynayan ve oynatan Şükrü Bey’in kendisidir. (Bravo sesleri) Kanunun pençesinden ne kadar büyük bir alçalma ile kurtulduğunu unutacak kadar çok zaman geçmemiştir.
Efendiler, Hüseyin Avni Bey, Başkomutanlık Kanunu aleyhinde konuşurken, Yüksek Meclise: “Bu tutumla milleti rezil edeceksiniz.....Miskinler.” demiş. “Görevler şahıslara bağlı değildir. Şahıs yoktur, millet vardır...” gibi sözler kullanmış.
Gerçi asıl olan millettir, toplumdur. Onun da genel iradesi Mecliste kendini gösterir. Bu her yerde böyledir, ancak şahıslar da vardır. Meclis, memleket ve devlet işlerini şahıslarla yapmaktadır. Her devletin işlerini yürüten şahıslar meydandadır. Anlamsız bir takım düşüncelerle gerçeği inkarın yeri yoktur.
Efendiler, Hüseyin Avni Bey, iki de bir konuşmamı kesiyordu. Bu yüzden kendisine “Ne zır zır ediyorsun!” şeklinde ağır uyarıda bulundum. Meclisin mahalle kahvesi olmadığını, milletin Kabe’si olan kürsüye saygılı olmasını istedim.
Selahattin Bey bize, saldırıya geçip geçmeyeceğimizi sormuş. Biz de “Saldıracağız.” demişiz. Kendisi aksini iddia etmiş ve dediği olmuş.
Oysa ki, saldırının ertelenme nedenlerini yeri geldikçe yeterince açıkladığımızı sanıyorum. Tekrar edeyim; Sakarya Savaşı’ndan sonra saldırıya devam edemeyecek durumdaydık. Bu sırada kış bastırdı. Kış bastırınca ihtiyaçlarımızı sağlayamadık. Bu durumu gizli olarak arkadaşlara söylediğimi sanıyorum. Ancak bunu bütün dünyaya ilan edemezdik. Hiç şüphe yok ki, ordumuzu layık olduğu yere getireceğiz. Yineliyorum, saldırı yapacağız, düşmanı vatanımızdan kovacak ve uzaklaştıracağız. Bu kararımızdan dönmeyeceğiz.
   Ayrıca Selahattin Bey demiş ki; “Ordu güç bakımından en yüksek seviyeye gelmiştir.” Evet, ordumuz mükemmeldir, ancak istenilen seviyeye gelmemiştir. Asker kökenli olan bu arkadaşın, ordunun iç yüzünü bilmesi gerekir. Halbuki Selahattin Bey, bundan çok uzaktır. Genelkurmay Başkanından, ordu komutanlarına, kolordu komutanlarına kadar böyle söylemiyorlar. Onlar bu orduyu sen idare edeceksin, diyorlar.
Daha sonra kendisi; “Bizim başlıca görevimiz siyaset yapmaktır.” diyor. Hayır beyler, bizim asıl en önemli görevimiz siyaset yapmak değildir. Bizim ve bütün milletin bugün için tek görevi, topraklarımızda bulunan düşmanı süngümüzle kovmaktır. Bunu yapmadıkça, siyaset anlamsız bir sözden ibaret kalır. Bir dakika için, Selahattin Bey’in sözlerini doğru kabul edelim. Bu sözün Başkomutanlık Kanunu ile ne ilgisi vardır? “Bugün milleti yaşatacak savaş değildir.” diyorlar. Anlaşılıyor ki, bir engelleme ve zıtlaşma düşünülmektedir. Ben de milli hedefe ulaşabilmek için tek çıkar yolun savaşta başarılı olmaktan geçtiğini söylüyorum. Bütün kaynaklarımızı ve desteğimizi orduya vereceğiz. Gücümüzü dünyaya tanıtacağız. Ancak ondan sonra bu milleti insan gibi yaşatmak mümkün olacaktır.
Deniliyor ki: “Bugünkü askeri durumun gerektirdiği masrafları incelemek için, Başkomutanlığın varlığı bir engeldir.” Efendiler, bu doğru değildir. Başkomutan, Meclisin mali kaynaklarının incelenmesine ne zaman engel olmuştur? Gelir kaynaklarımızla ne yapabileceğimiz konusundaki endişe, belki herkesten çok beni uğraştırmaktadır. Yalnız ben ordumuzun varlık ve kuvvetini paramıza göre ayarlama görüşünü kabul edenlerden değilim. “Paramız vardır ordu kurarız, paramız bitti, ordu dağılsın...” Benim için böyle bir şey yoktur. (Alkışlar) Beyler, para ister olsun, ister olmasın, ordu vardır ve olacaktır. (Alkışlar)
   Bu konuda bir hatıramı aktarayım. İlk defa bu işe başladığım zaman, en akıllı ve düşünür geçinen bir takım kimseler: “Paranız var mıdır? Silahınız var mıdır? ” diye sordular. “Yoktur” dedim. “O halde ne yapacaksın?” dediler. ”Para olacak, ordu olacak ve bu millet bağımsızlığına kavuşacaktır.” diye yanıtladım. Görüyorsunuz ki hepsi oldu. (Şiddetli alkışlar)
   Bir takım efendiler de: “Başkomutan millete angarya yaptırıyor.” demişler. Kanunun ülkede angaryayı yasakladığını söylemişler. Bu doğrudur, ancak ihtiyaç ve tehlike bize her şeyi yasal gösteriyor. Ordunun ihtiyaçları, millete angarya yaptırmayı gerektiriyorsa bunu yapıyoruz. Bugün için en doğru kanun budur. Milletin ve ordunun yenilenmesi için kanun buna engeldir diye, gerekli gördüğümüz önlemi almaktan çekinmeyeceğim.
Kara Vasıf Bey de: “Her yerde başkomutan vardır, fakat başkomutanlık için ayrı bir kanun yoktur. Eldeki askeri kanunlar, her komutanın olduğu gibi, başkomutanın da görev ve yetkilerini belirtir ve sınırlandırır.” demişler.
Bilinmektedir ki, devletler birbirlerinden farklı idare edilirler. Başlarında krallar, imparatorlar, padişahlar bulunabilir. Bazılarının başında cumhurbaşkanı vardır. Böyle ülkelerde başkomutan, devletin başında bulunan kimsedir. Bu kimse başkomutanlık görevini ya kendisi yapar, yahut birini vekil atar. Bizim bugünkü hükümet şeklimize göre, başkomutanlık yetkisi Meclisin manevi şahsiyetinde toplanmıştır. Kral, padişah ve imparatorun buyurduğuna “irade” denildiği gibi, Meclisten çıkan milli iradeye de “kanun” adı verilir. Bir meclisin olağanüstü bir zamanda kendisine olağanüstü görev verdiği başkomutan; Askeri Ceza Kanunu ile İç hizmet yönetmeliği çerçevesinde kalamaz.
   Kara Vasıf Bey; “Başkomutanın da görev ve yetkilerini ilim tayin ve tespit eder.” demiş. Askerlik ilim ve teknikleri; başkomutan olacak kimsede bulunması gerekli nitelikleri sıralar, açıklar ve öğretir. “Başkomutanlık niteliklerini taşıyorum.” diyen bir kimsenin o konuma kendiliğinden gelebilmesinin anlamı ise büsbütün başkadır. Onun adına “Diktatör” denir. Başlangıçta Başkomutanlık için ayrıca kanuna gerek olduğunu düşünmemiştim. Arkadaşlar bunun gerekli olduğunu söylediler, Meclisten bu şekilde çıkarıldı.
Ayrıca: “Başkomutan, cephenin gerisindeki işlerle uğraşmasın.” demişlerdir. Bu düşünce yanlıştır. Cephedeki insan sayısı, yiyeceği, giyeceği, silah ve cephanesi ile ilgilenen Başkomutan, elbette bütün bunların gerisinde bulunan kaynaklarla da ilgilidir. Kara Vasıf Bey’in ileri sürdüğü düşünce nerede görülmüştür? Gerçi hem cephe, hem de gerideki birçok işlerle uğraşmak güçtür. Üzerlerine büyük işler almamış insanların bu konudaki kararsızlıkları çok görülmemelidir. Bakınız size bir örnek vereyim. Çok acemi komutanlar gördüm. Söz gelişi, bir tümen komutanı yeni kolordu komutanı olmuş. Henüz deneyim edinmeye zaman bulamadan, güç durumlar karşısında kalmış. Görevi boyunca bir tümene alışmış iken, düşman karşısında iki veya üç tümene birden komuta etmek zorunda kalınca, kararsızlığa düşmesi ve güçlüklere uğraması doğaldır. Bu komutan, gözden uzak mevzilerde yer alan iki üç tümenin savaşını idare etmek zorunda kalınca, kendi kendine sorar. Ben hangi tümenin yanında bulunayım? Onun mu? Bunun mu? diye kuşkuya düşebilir. Ne orada bulunacaksın, ne de burada. Öyle bir yerde bulunacaksın ki, hepsini idare edeceksin. O zaman da: “Ben hiç birini gerektiği gibi göremem.” der. Doğal olarak gözlerinle göremezsin, ancak akıl ve sezginle görmen gerekir.
Vasıf Bey bir konuşmasında demiş ki: “Biz Sakarya Savaşından sonra, işte hâlâ kıpırdayamadık.” Bu söz bazılarının “bravo” sesleri ve alkışlarıyla karşılanmış. Efendiler buna kahroldum. Ordunun kıpırdayamayacağını iddia eden bilgisiz birinin sözlerini alkışlamak, gerçekten çok üzücüdür. Rica ederim, bunu burada gömelim, kimse işitmesin!
Diğer yandan; başka devletlerde, Başkomutanın istediği şeyleri hükümete bildirdiğini ve Hükümetin bunları anında yerine getirdiğini söylüyor. Normal koşullarda doğrudur. Hükümetten para istediğinde, anında verilir. Ancak üzülerek söylüyorum bizim şartlarımız öyle değildir. Hükümet istenileni verecek durumda olmayabilir. Gerçekten biraz önce telgraf başına çağırdılar. Batı cephesi Komutanı diyor ki; “Bu haftaki yiyecek içecek parası henüz gelmemiştir. Telgraf başında cevap bekliyorum.” Şimdi ben ne yapayım? Şu anda nerede para bulursam anında el koyacağım. Ordu bir hafta aç duramaz. Maliye Bakanı para bulacak diye bekleyecek miyim?
Selahattin Bey’in vicdanen kuşku duyduğu konu üzerinde bir belge göstermek istiyorum. Kendileri Başkomutanlık Kanunun ikinci maddesi ile Meclisin kanun yapma yetkisinin Başkomutana devredildiğini, bu durumun yasal olmadığını söylemektedir.
Benim görüşüme göre bu durum kanunsuz değildir. Meclis kanun yapma yetkisinin bütünüyle Başkomutana vermiş değildir. Bildiğiniz gibi, ikinci madde; Başkomutan, ordunun maddi ve manevi sevk ve idaresini sağlamlaştırmak için gerekli kuvveti Meclis adına kullanmaya yetkilidir. Yoksa kanun yapmak için Başkomutana yetki verilmemiştir. Sadece orduyu güçlendirmek için, Meclise ait olan yetkinin kullanılması kabul edilmiştir. Ancak Meclis bu yetkiyi istediği zaman kaldırabilir. Kanun yapma yetkisinin tamamı Meclise aittir. Elimde bulunan şu belgeye göre; Fransa Meclisi 1916 yılında savaşa girerken bütün yetkiyi Hükümete vermiştir. Yine İngiltere’de 1916 yılında otuz üyeden oluşan bakanlar kurulundan, yalnızca beş bakana her türlü yetki verilmiş, bunlar kanun çıkarmışlardır. Meclis çıkarılan kanunlar için, yeniden görüşme gereği bile duymamıştır. Vatanın, milletin esenliği için gerektiğinde Meclis kanun yapma yetkisini dahi verebilir.
Efendiler, Başkomutanlığın gereksizliğini kanıtlamak için söylenen sözlerin esasları bunlardır. Benim bu sözlere verdiğim karşılıklar dinlendi. Budan sonra düşünüp karar vermek Meclise düşer. Yalnız bir gerçeği gözler önüne sermek zorundayım. Yüce Meclisin, Başkomutanlığın gereğine inandığından kuşku duymamakla birlikte, muhalefetin hiç bir temele dayanmayan tutumu, Meclis kararının istenilmeyen bir şekilde uzamasına yol açtı. Bunun sonucu Başkomutanlık iki gündür belirsiz bir durumda ve boşluktadır. Şu dakikada ordu, başkomutansızdır. Eğer ben orduya komuta etmekte devam ediyorsam, kanunsuz olarak komuta ediyorum. Mecliste beliren oy sonuçlarına göre, hemen komutadan el çekmek isterdim. Başkomutanlığımın sona erdiğini Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa’ya ve Milli Savunma Bakanına bildirdim. Genelkurmay Başkanı; “Benim de görevim sizinle birlikte bitmiştir” dedi. Fakat önlenmesi imkansız bir felakete meydan vermemek için düşman karşısında bulunan ordumuz başsız bırakılamazdı. Bunun için bırakmadım, bırakamam ve bırakmayacağım.
(Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın konuşmasından sonra kendilerine sataşıldığı için söz alan milletvekillerinin birkaçı, sözlerinin yanlış anlaşıldığını, kötü amaçla söylemediklerini savunurlar. Sonunda gereği gibi aydınlanmış olan meclis, yapılan oylamada: 11 ret, 15 çekimser, 177 kabul oyu ile Başkomutanlık Kanunun süresini üç ay daha uzatır
Üç ay sonra 20 Temmuz 1922 tarihinde Başkomutanlık Kanunu, süresi sona erdiği için yeniden görüşme konusu olur. Bu görüşme gizli değil açık oturumda yapılır. Mustafa Kemal Paşa bu defa Mecliste yaptığı konuşmada der ki: “Artık ordumuzun maddi ve manevi gücü, olağanüstü hiç bir önleme gereksinme duyulmadan milli amacı tam olarak yerine getirecek düzeye ulaşmıştır. Bu bakımdan, olağanüstü yetkilerin devamına gerek kalmamıştır. Başkomutanlık görevimin süresi olsa, olsa Milli Sınırımızın özüne uygun kesin bir sonuca ulaşacağımız güne kadar uzar. Mutlu sonuca güvenle ulaşacağımıza kuşku yoktur. Dünyada, özgür bir birey olabilmek kadar büyük mutluluk var mıdır?...” Bu görüşmelerin sonunda, Başkomutanlığın süresiz olarak Mustafa Kemal Paşa’ya verilmesi kararlaştırılır. Ordunun hazırlıklarının tamamlanması üzerine, saldırının bir an önce yapılmasını emredip Ankara’ya döner. Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa, 6 Ağustos 1922 tarihinde ordularına saldırıya hazırlık emri verir.
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa birkaç gün sonra cepheye hareket eder. Birkaç kişi dışında bütün Ankara’dan gizler. Kendi sözleriyle; “Benim Ankara’dan ayrılacağımı bilenler, buradaymışım gibi davranacaklardı. Hatta gazetelere benim Çankaya’da çay ziyafeti verdiğimi ilan edeceklerdi. 26 Ağustos 1922 sabahı düşmana saldırı için cephe komutanına emir verdim. Bu tarihte Kocatepe’de hazır bulunduk. Sabah saat 5.30 da topçu ateşimizle atış başladı. Saldırımız, baskın taktiğiyle yürütülecekti. Bu sebeple bütün yürüyüşler gece yapılacak, gündüzleri birlikler köylerde ve ağaç altlarında dinleneceklerdi. Düşman ordusunun bütün kuvvetlerini, 30 Ağustosa kadar Aslıhanlar yöresinde kuşattık. 30 Ağustos’ta yaptığımız savaş sonunda (Başkomutanlık Meydan Savaşı) düşmanın ana kuvvetlerini yok ettik. Düşman ordusunun Başkomutanı General Trikopis de esirler arasına idi. Bunun üzerine İngiltere, Fransa ve İtalya’dan ateşkes önerileri geldi.’)

TARİH: 9-10 EKİM 1922
GAZİ MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN MUDANYA KONFERANSI İLE İLGİLİ KONUŞMASI:

(İtilaf Devletleri temsilcilerinin önerileri üzerine, Gazi Mustafa Kemal Paşa görüşmelerin Mudanya’da yapılmasını kabul ettiğini bildirir. Mudanya Konferansı’na, Başkomutanlık adına olağanüstü yetkiyle Batı Cephesi Orduları Komutanı İsmet Paşa’yı temsilci olarak gönderir).
GAZİ MUSTAFA PAŞA (Ankara)- İzmir’de Franklen Bouillon ile karşılıklı görüşmede, onları Mudanya Konferansı’na davet ettik. Davet ederken de: “Trakya’da Yunan zulmü devam ediyor, yıkım yapıyorlar, Trakya’nın bir an önce kurtarılıp, bizim hükümetimizin idaresine geçmesi gereklidir.” dedik. Ancak bu durum kesin değildir. Bizim düşündüğümüz hat, Edirne ve Meriç Nehrinin batısı idi. Onlar da bunu başta kabul eder gibiydiler. Sonra da; “Boşaltacağız, ancak teslim söz konusu değildir.” dediler.
Bizim amacımız Boğazlardan ve İstanbul’dan söz etmeden, Trakya’yı savaş yapmadan düşmandan kurtarıp, buraları Türkiye Büyük Millet Meclisi idaresine almaktır. Yunanlılar ortadan çekildi. Bu kez karşımıza İngiltere, Fransa, İtalya çıkıp: “Eğer daha ileriye hareket edecek olursanız, bize karşı savaş ilan etmiş kabul edileceksiniz.” dediler. Bu durumda ciddi şekilde düşünmek gerekti. Üç devletle bizim savaşmamız kolay kabul edilecek bir durum değildi. Bunun için akılcı çözümlere başvurmak gerekli görüldü.
   Şunu da belirtmeliyim ki; Mudanya Konferansı’nı kabul ettiğimiz gün, ordunun hareketi aralıksız devam etmiştir. Bildiğiniz gibi ordumuz İzmir, Bursa ve batısına kadar gitti. İstanbul’a yürümek için gerekli olanlar yapılmıştır. Bir kısım birliklerimiz Çanakkale üzerindedir. Diğer yandan Derince ve Yarımca’ya yaklaşılmaktadır. Konferans, işi uzatır gibi göründüğünden, Ekim ayının 6-7 gecesi birliklerimiz gece yürüyüşü ile Şile’ye ve daha ilerisindeki Riva deresinin kuzeyine gelmiştir. Demek ki, istediğimiz zaman İstanbul’u, Boğazları işgal edecek güçteyiz. Şimdiye kadar yapılan siyasi girişimler sonucu, Fransızlar kuvvetle karşımıza çıkmazlar. İtalyanların da aynı şekilde hareket edeceklerini sanıyorum.
Ancak İngilizler; kendi ve Yunan kuvvetleriyle, Balkanlardaki diğer kuvvetlerden yararlanıp, bize karşı savaşmak istiyor. Fransızlar, İtalyanlar bizimle birlikte olsalar da İngilizlerin bu hareketini engelleyecek durumda değillerdir. İngilizlere karşı savaşı kabul etmek için, bunun zorunlu hale geldiğine inanmamız gerekir. Yine haksızlığa uğramış olduğumuz için İngilizlerle savaştığımızı, dünyaya da inandırmalıyız. Bu durum gerçekleşirse, Cenab-ı Hakkın da yardımı ile iyi sonuç alırız. (İnşallah sesleri) Harekete başladığımız zaman ilk hedefimiz Boğazlar ve İstanbul olacaktır. İngilizlerin de savaşı öncelikle Meclislerine kabul ettirmeleri kolay değildir. Mudanya Konferansı’ndan sonra asıl barış konferansı olacaktır.
Mudanya ile yapılan haberleşme doğrudan doğruya benimle yapılmaktadır. Bu haberleşmenin ne kadar zor olduğunu taktir edersiniz. Her gece yarısından sonra saat ikide, üçte, hatta üç buçukta ancak haber alabiliyorum. Son durum anlaşıldıktan sonra, Bakanlar Kurulunun görüşü alınır, daha sonra Yüce Mecliste tartışılıp, kesin karar vermek gerekir. O halde akıl yoluyla olanaklar ölçüsünde sonuç almak için çalışacağız. (Pek doğru sesleri)
(Bu arada konu ile ilgili birçok milletvekili söz alır. Konuşmacılar daha çok Milli Sınırlar (Misakı Milli) üzerinde dururlar. Bunun üzerine Mustafa Kemal Paşa yeniden söz alır).
MUSTAFA KEMAL PAŞA (Devamla)- Şimdiye kadar dinlediğim arkadaşların görüşlerini şu şekilde özetlemek isterim: Esas olarak bütün arkadaşlar Milli Sınırları ileri sürmektedir. Bazı arkadaşlarımız Milli sınırlarımıza kavuşmak zorluğu karşısında boş yere karşı koyma yerine, işi kaderine bırakmak gerektiğini söylediler. Bunun için zorunlu olmayan işlere başlanmasını istemiyorlar.
Bu konularla ilgili kesin karar vermek için iki konuyu akıl süzgecinden geçirmek gerekir. Denilebilir ki; ordumuz düşman ordusunu yenmiştir, bundan sonra yapılacak işler siyaset yoluyla elde edilmelidir. Eğer böyle düşünülürse artık askerlik bitmiştir. Bu durum kabul edildiğinde Mudanya Konferansı ayrıntılarla ilgilidir. (Hayır sesleri) Eğer denilirse ki; henüz askerleri hedeflerimiz vardır. O hedeflere ulaştıktan sonra, siyaset yoluyla elde edilecek sonuçlar daha kuvvetli olur. Bunu hiç vakit geçirmeden Başkomutanlık belirlemelidir. Anlaşıldı ki hedefimiz milli sınırlardır. Amacımızı güvenli şekilde elde etmek için mümkün olan ne varsa yapılacaktır.
   Mudanya Konferansı Yunan Ordusunun çekileceği hattı belirlemek içindir. Sadece ordu değil, Yunan Hükümeti de bütün Trakya’yı boşaltacaktır. Otuz veya kırk beş gün içinde Edirne başta olmak üzere, Meriç Nehrine kadar Doğu Trakya, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetine teslim edilecektir. Buna karşılık biz de Boğazlardan ve Marmara’dan ordumuzu geçirmeyeceğiz. Şimdilik İstanbul’un teslimini istemedik. Ancak Mudanya Konferansı sonucunda İstanbul’u işgal kuvvetlerinden boşaltacağız. Bunun için on gün sonra barış konferansı toplanması isteniyor. Bunların tamamı ancak orada çözümlenecek konulardır.
Konferansta görüşülen ve hoşumuza gitmeyen konular vardır. Bu gibi konuların düzeltilmesi için İsmet Paşa’ya emir verdim. İsmet Paşa çok şüpheci bir insandır. Gözümüzden kaçan konuları gündeme getirip, anlamlarını detaylı olarak anlattırır. “Bunun anlamı nedir?” gibi sorularla sonuca gider. Bu konuda bütün çabaların kullanılacağından kuşku duymayın.
   (Bir milletvekilinin “Batı Trakya’da ki Müslüman halk ne olacak?” şeklinde ki sorusuna karşılık Mustafa Kemal Paşa; “Türkiye’nin kuvveti bütün dünyadaki Müslümanları kurtarmaya yeterli değildir.” şeklinde cevap verir.) (Alkışlar)
   Bu görüşmeler sonucu yapılan oylama ile Mudanya Konferansı delegelerine Meclis adına imza yetkisi verilir. Bir hafta süren tartışmalı görüşmelerden sonra 11 Ekim 1922 tarihinde Mudanya Ateşkes Anlaşması imzalanarak Trakya Anavatana katılır. Lozan’da yapılacak Barış Konferansına Yusuf Kemal Bey’in yerine Dışişleri Bakanlığına getirilen İsmet Paşa Delegeler Kurulu Başkanı olarak gönderilir.)

TARİH: 18 KASIM 1922
PADİŞAH VAHDETTİN’İN KAÇMASI VE ABDÜLMECİT EFENDİ’NİN HALİFE SEÇİLMESİ İLE İLGİLİ MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN KONUŞMASI:

   (Lozan’da toplanacak Barış Konferansına Ankara Hükümeti ile birlikte, İstanbul Hükümeti de çağrılınca, bu durumda saltanatın kaldırılması gündeme gelir. Mustafa Kemal Paşa onuncu yıl nutkunda bu konu ile ilgili şunları söyler: “Bir gün Bakanlar Kurulu Başkanı Rauf Bey Meclisteki odama geldi. Keçiören’de Refet Paşa’nın evinde, önemli bazı konuları görüşmek istediğini söyledi. Toplantıda Fuat Paşa da bulundu. Rauf Bey’e saltanat ve hilafet konusundaki düşüncelerini sordum. Cevap olarak şunları söyledi: “Ben saltanat ve hilafet makamına vicdanım ve duygularımla bağlıyım. Çünkü babam, Padişahın ekmek ve iyiliği ile yetişmiştir. Benim de kanımda, o iyiliğin parçaları vardır. Padişaha bağlılık borcumdur. Halifeliğe bağlılığım ise, terbiyem gereğidir. Bizde milleti elde tutmak güçtür. Bunu ancak, herkesin erişemeyeceği kadar yüksek görülmeye alışılmış bir makam sağlar. O da, saltanat ve hilafet makamıdır. Bu görüşmede Refet Paşa da Rauf Bey’in düşünce ve görüşlerinin hepsine katıldığını belirtti.”
Saltanatı, hilafetten ayırmaya ve önce saltanatı kaldırmaya karar verince; Rauf Bey’i çağırıp, kendisinden şu istekte bulunum: “Hilafet ve saltanatı birbirinden ayırıp, saltanatı kaldıracağız! Bunun doğru olduğu konusunda kürsüden bir konuşma yapacaksınız!” Başka konuşma olmadan Rauf Bey odadan çıktı. Kazım Karabekir Paşa’dan da aynı şekilde konuşma rica ettim. Rauf Bey kürsüden bu doğrultuda iki defa konuştu ve saltanatın kaldırıldığı günün bayram olarak kabulünü ortaya attı.
    Mustafa Kemal Paşa 1 Kasım 1922 tarihli Meclis toplantısında yaptığı konuşmada: İslam ve Türk tarihinden örnekler vererek hilafet ve saltanatın ayrılabileceğini söyler. Milli hakimiyet ve saltanat makamının Türkiye Büyük Millet Meclisinde olduğunu, tarihi olaylara dayanarak açıklar. Hülagü’nün, Halife Mutasım’ı idam ettirip, yeryüzünde halifeliğe fiilen son verdiğini, 1517’de Mısır’ı alan Yavuz Sultan Selim’den, halifeliğin günümüze miras kaldığını anlatır.
   Bu konu ile ilgili önergeler Anayasa, Şer’iye ve Adliye komisyonlarına gönderilir. Üç komisyon, Hoca Müfit Efendiyi başkan seçer ve verilen önergeleri görüşmeye başlar. Şeriat (Şer’iye) Komisyonunda bulunan hocalar, hilafetin, saltanattan ayrılamayacağını iddia ederler. Mustafa Kemal Paşa buradaki durumu şöyle açıklar: “Biz çok kalabalık olan bu odanın bir köşesinde tartışmaları dinliyorduk. Bu şekilde ki görüşmelerin, istenilen sonuca varmasını beklemek boşunaydı. Komisyon başkanından söz istedim. Sıranın üzerine çıkıp, yüksek sesle şu konuşmayı yaptım: Hakimiyet ve saltanat hiç kimseye, ilim gereğidir diye, tartışmayla verilmez. Hakimiyet ve saltanat, kuvvetle ve zorla alınır. Osmanoğulları, zorla Türk milletinin hakimiyet ve saltanatına el koymuştur. Şimdi de Türk milleti isyan edip, hakimiyet ve saltanatını fiilen kendi eline almış bulunuyor. Sorun, bu gerçeği kanunla ifadeden ibarettir. Burada toplananların, bu sorunu doğal karşılaması sanırım uygun olur. Aksi halde, gerçek yine şekline uygun olarak ifade edilecektir. Ancak, belki de bazı kafalar kesilecektir.”
Mustafa Kemal Paşa, daha sonra konuyla ilgili bilimsel, geniş açıklamalarda bulunur. Bunun üzerine Ankara Milletvekili Hoca Mustafa Efendi, “Affedersiniz efendim, biz konuyu başka bakımdan ele almıştık, açıklamalarınızla aydınlandık.” der. Konu Karma Komisyonca bu şekilde çözüme bağlanır. 1 Kasım 1922 tarihinde kanunla, padişahlık kaldırılarak, milli saltanatın varlığı kabul edilir. Halifelik, bir süre daha bırakılır. İstanbul’dan Refet Paşa 17 Kasım 1922 tarihinde Bakanlar Kurulu Başkanı Rauf Bey’e gönderdiği telgrafta; Padişah Vahdettin Efendi’nin o gece İngiliz savaş gemisi ile İstanbul’dan ayrıldığını bildirir).
Halife ile ilgili konu Meclis gizli oturumunda gündeme gelince birçok milletvekili söz alır. Meclisin kimi Halife seçeceği, görevinin ne olacağı, Ankara’da mı? İstanbul’da mı? oturacağı detaylı şekilde tartışılır. Bunun üzerine söz alan Mustafa Kemal Paşa şunları söyler.
GAZİ MUSTAFA KEMAL PAŞA (Ankara)- Arkadaşlar söz konusu Halife olayını çok tartışmak, analiz etmek mümkündür. Ancak sanıyorum ki, tartışmalarla olayı çözümlemek zorlaşır ve geç kalınır. Sanıyorum ki önce kaçan halife olayını çözümlemek ve onun yerine halife seçmek gerekir.
   Yeni halife olacak şahsın görev ve yetkisinin ne olacağından söz edildi. Seçilecek halifeye koşulları bildirmeliyiz. Halife nerede oturacaktır? Genel siyasi durum kimi tercih edecektir? Bu halifenin yetkileri neler olacaktır? Bugün hepsini çözümlemek olanağı yoktur.
Bu Meclis Türkiye Milletinin Meclisidir. Türkiye halkının meclisidir. Görevi, yetkisi, yalnız Türkiye halkı, Türkiye Milleti ve Devleti ile sınırlıdır. Bu Meclis kendisine bütün İslam dünyasını kapsayan bir güç veremez. Meclis Başkanlığında bulunacak şahsında temsil edeceği şey, sadece Türkiye ile ilgili olabilir. Sınırlı bir konudur. İslam dünyasında karışıklık varmış veya olacakmış gibi sözlerin hepsi yalandır. Kim demişse yalan söylüyor.
Seçilecek halife ile ilgili olarak, durum ve olaylar gereği Osmanlı soyundan birini kabul etmek zorundayız. Bu ailenin içinden bizim aradığımız nitelikte birini bulmak biraz zordur. Belki gençleri özel olarak yetiştirildikten sonra istenilen niteliği taşıyabilir. Onun için seçimde sakin şekilde hareket etmek uygun olur. Halifenin kaçmasından sonra, herkes tarafından bu göreve gelmesi beklenen bir kişi vardır; O da Abdülmecit Efendi olabilir. Bir kere bu insan kısa süre önce, hatalar yapmıştır. Şahıs olarak Yüce Meclis için birçok haksız eleştirilerde bulunmuştur. Ancak, dün gece bana gönderdiği yazılı belgede; “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kararlarını kabul ediyorum.” diyor. Bundan dolayı bu şahsın seçimi üzerinde birleşmenin uygun olacağını sanıyorum.
Halifenin İstanbul’da kalması veya buraya getirilmesi nazik bir olaydır. Gerçek durumu incelersek; İstanbul anlaşmalı devletlerin askeri işgali altındadır. Ancak bugün için hiç kuvvet kullanmadığımız İstanbul üzerinde etkili olmaya başladık. Bunun en önemli kanıtı, İngilizler İstanbul’da egemenliklerinin sona ereceğini anladıkları için, ellerindeki avı alıp (Padişahı) kaçırmışlardır. Türkiye’nin görevi Hilafet Makamını kurtarmaktır. Bu dava İslam dünyasının gözünde önemlidir. Bunun için başka bir yere göndermek, bugünün özel koşullarında doğru olmaz.
Yine olumsuz düşündüğümüzde hilafet makamı henüz düşmanın etki alanında olan bir yerdedir. Halifeyi tanımamak, onu hapsetmek bu adamların elindedir. İsterlerse yapabilirler. Ancak, böyle yapmaları, bizi dünya gözünde haksızlığa ve zulme uğramış gösterir. Bu kendi aleyhlerine olur. Seçeceğimiz halifenin İstanbul’da kalması daha uygun olur diye düşünüyorum.
Hilafet makamı esaret altında olabilir. Halife adını alan kişi de İngilizlere kaçabilir. Ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin idare şeklini, siyasetini, gücünü kesinlikle sarsamazlar. (Alkışlar) Bundan dolayı “Aman halifeyi kaçıracaklar, esir edecekler!” diye kaygı duyacak değiliz. Bu kaygıyı bütün İslam dünyası duymalıdır. Onlar da bizimle birlikte çaba harcasınlar ki, Hilafet Makamını kurtaralım ve özgür bir halifeyi oraya oturtalım.
Arkadaşlar halifenin bugünlerde buraya getirilmesi söz konusu edilmemelidir. Biz delegelerimizi dünyanın gözü önünde barış için Lozan’a gönderdik. Barış istiyoruz ve barışın olacağından da ümitliyiz. Eğer barış olmazsa savaşmak söz konusu olabilir. O zaman halifenin orada kalmayıp, mücadeleye bizimle devam etmesi, hepimize güç verebilir.
   Önceden de sunmuştum, bütün düşüncelerin aydınlanması için yineleme gereği duyuyorum. Türkiye halkı kayıtsız şartsız egemenliğine kavuşmuştur. Egemenlik, hiç bir şekilde, hiç bir anlamda aracı kabul etmez. Adı, sanı ne olursa olsun halife, bu milletin yazgısına karar veremez. Efendiler, millet buna kesinlikle izin vermez ve bunu önerecek hiç bir milletvekili olduğuna da inanmam. (Alkışlar)
   Yapılması gerekli işlemi şu şekilde düşünmekteyim: Önce Yüce Heyetiniz halifeyi seçer. Bakanlar Kurulu Kararı üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi belirlenen şahsı Halife seçtiğine ait bildirge düzenler. Halife seçilen şahıs da Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Halife seçildiğini İslam dünyasına bir bildirge ile duyurur. Aynı zamanda Türkiye Büyük Millet Meclisi bildirgesi de İslam dünyasına gönderilir. Başka hiç bir işleme gerek yoktur.



TARİH: 27 ŞUBAT- 6 MART 1923
MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN LOZAN KONFERANSI HAKKINDA YAPTIĞI KONUŞMA:

(Türk delegelerinin Lozan’a gitmesinden sonra Konferans; İngilizlerin, Fransız ve İtalyan delegeleri ile yaptığı görüşmeler yüzünden bir hafta geç başlar. Türk Delegasyon Başkanı ve Dışişleri Bakanı İsmet Paşa, görüşmeler başladıktan sonra, telgrafla Bakanlar kuruluna ayrıntılı bilgi verir. Bakanlar Kurulu Başkanı ve Dışişleri Bakan Vekili Sivas Milletvekili Hüseyin Rauf Bey, gelen telgrafları Mecliste okur. Ayrıca teknik yönden haberleşmenin zorluğundan yakınır. Bu yüzden haberleri ulaştırmada kurye kullandıklarını söyler. Daha sonra söz alan birçok milletvekili, konu ile ilgili görüş açıklar. Verilen bilgilerin yeterli görülmemesi üzerine, Lozan’dan Ankara’ya gelen konferans delegesi ve Trabzon Milletvekili Hasan Bey görüşmelerle ilgili geniş açıklama yapar. Mecliste görüşmeler günlerce devam eder. İsmet Paşa, Hükümet ve Meclisin görüşünü ister. Hükümetin hazırladığı anlaşma koşulları, Mecliste okunup oylandıktan sonra Lozan’a gönderilir.
Karşı tarafın isteklerinde direnmesi üzerine; Hükümet hazırladığı bildiriyi Avrupa ve Amerika’ya gönderir. Bu bildiride: Musul petrollerinde İngiliz sermayedarının aşırı istekleri nedeniyle, Musul sorunun çözülemediği, Türkiye’deki Fransız şirketlerinin, Lozan’daki Fransız delegelerini aracı kullanarak, anlaşmaların aksine bir kısım isteklerde bulunduğu, Yunan ordusunun yaptığı yıkım ve zulümlere karşı Yunanistan’a baskı yapılmadığı halde, bizden tazminat istendiği ileri sürülür.
Bu arada Amerika ve Avrupa basınında, Türklerin medeni olmadıkları için, İzmir’i kendilerinin yaktığı şeklinde yayınlar yapıldığı görülür. Bunun üzerine İzmir’in Türk askerleri tarafından yakılmadığı; Fransız, Amerika ile bazı tarafsız devletlerin resmi görevlileri, sinemacılar, yazarlar tarafından rapor edilir. Hükümet bu raporları yayınlar.
Lozan Konferansı’nın başlamasından 70 gün sonra anlaşma sağlanamayınca, Türk delegasyonu yurda döner. Lozan’da çalışmalar üç grupta toplanır. İngiltere’nin ilgilendiği birinci grupta; Siyasi sorunlar, toprak, boğazlar, azınlıklar söz konusudur. Fransızların ilgilendiği ikinci grupta; mali ve iktisadi konulur, İtalyanların ilgilendiği üçüncü grupta; kapitülasyonlar, idari ve dini konular görüşülür.
Bu sorunlarla ilgili anlaşmazlıklar doğar. İngiliz işgali altındaki Musul sorununu çözmek için çok çaba harcanır. İngilizleri inandırmak olanaksızdır. Bu konuda üç devlet (İngiltere, Fransa, İtalya) savaş tehdidinde bulunur. Türk delegasyonu direnince, konunun bir yıl geriye bırakılması kararlaştırılır. Trakya sınırının Meriç Nehrinin batısından başlaması önerisi, bu yerlerin Yunan idaresinde olduğu söylenip kabul edilmez. Yabancılar için ayrı yargı sistemi istenir. Demiryolu şirketinin ayrıcalıkları aynen korunur. Yunanistan’dan savaş tazminatı istenmesine gerek görülmez. Daha sonra bir anlaşma metni verilerek 24 saate kadar benzeri isteklerin kabulü istenir. Türk delegasyonu verilen anlaşma koşullarını kabul etmeyince, konferansa ara verilir.
   Bu sırada Amerikalılar araya girip: “Siz koşulları kabul edin, biz konferansı toplarız.” şeklinde bir öneri getirir. Önce İngiliz, sonra İtalyan delegeleri Lozan’dan ayrılınca Türk delegasyonu da, Hükümetin ve Meclisin görüşünü almak için yurda döner. Dışişleri Bakanı İsmet Paşa ve Bakanlar Kurulu Başkanı Hüseyin Rauf Bey, Mecliste günlerce devam eden görüşmeler sırasında konu ile ilgili ayrıntılı bilgi verirler. Milletvekilleri kıyasıya eleştirilerine devam edince Mustafa Kemal Paşa söz alır.)
GAZİ MUSTAFA KEMAL PAŞA- (Ankara)- Arkadaşlar, söyleyeceklerim usul ile ilgilidir. Söz konusu olay gerçekten önemli ve naziktir. Sinirli şekilde görüşmelere devam etmek uygun olmaz. Onun için bütün arkadaşları sessiz olmaya çağırıyorum.
Sanıyorum ki arkadaşların sinirlenmesine neden olan konu, olayın neden ve niteliğinin bütünüyle anlaşılmamış olmasından ileri gelmektedir. Bildiğim kadarı ile Bakanlar Kurulu buraya kesin karar almak için gelmemiştir. İzin verirseniz evreleri anladığım şekilde anlatayım.
Milli hedefin elde edilmesi için kesin bir zafere ihtiyaç vardı. Millet ve milletin öz çocuklarından oluşan ordu, kesin zaferi elde etti. Bu güvenle delege heyetimiz çağrı üzerine Lozan Konferansı’na gitti. Aylardan bu yana yapılan çalışmalarda, bu konu tartışıldı. Sonuçta anlaşma devletleri görüşülen ve bazıları görüşülmeyen maddeler içeren bir kitabı delege heyetimize verdiler. Barış projesi adını taşıyan bu kitabın kapsamı, delege heyetimiz tarafından kabul edilemeyecek esaslar taşıyordu. Heyetimiz ertelemeden yararlanıp hükümet merkezine geldi. Durumu Bakanlar Kuruluna anlatarak yeniden talimat istemişlerdir. Yoksa delege heyetimiz, Yüce Heyetinize kabul ettirmek istediği proje ile huzura gelmiş değillerdir.
   Bakanlar Kurulu konuyla ilgili bir karar verme zorunluluğunu duydu. Bu karar ya barış görüşmelerine son verip yeniden askeri harekete başlamak, ya da bu kararı erteleyip yeniden barış olanaklarını araştırmaktır. Bugün yapacağımız iş, bir projenin detaylarını görüşme değil, bir iki konuda doğru karar vermektir. Karar verildikten sonra detayları için Yüce Heyetinizin toplanmasına gerek kalmaz.
   Yüce Heyetinizin de bildiği gibi; esas konu sınır konusudur. Şu anda Bakanlar Kurulu ve delege heyeti oy birliği ile kararını vermiştir. O karar; toprak konusunda ılımlı hareket etmek ve maddelerden bir kısmını çıkarıp, üst tarafını imza ederek barışa katkıda bulunmak şeklindedir. Biri Karaağaç’dan vazgeçmek. İkincisi, Musul konusunun çözümünü sonuçlandırmak için, İngiltere ile Türkiye’nin bir araya gelip konuyu bir yıl ertelemesidir.
   Musul konusunda direndiğimizde, savaşa girmemiz gerekir. Bu konuda sakin şekilde karar verilmelidir. Çıkarımız bunu gerektiriyor diyorsanız, o zaman konuyu tüm detayı ile inceleyip, son kararınızı verirsiniz. Bir kısım arkadaşlarımız, konuşmalarını milli anlaşmaya (Misak-ı Milliye) dayandırıyor. Sırrı Bey’e göre, delegeler heyeti milli anlaşmayı yok etmiş, Bakanlar Kurul milli anlaşmadan vazgeçmiştir. Ben de diyorum ki; Sırrı Bey Milli Anlaşmanın ne olduğunu anlamamıştır. Bildiğiniz gibi toprak ve sınır konusu; anlaşmanın birinci maddesi içindedir. Milli Anlaşmanın net sınırı olan haritası, hiçbir zaman olmamıştır. Savaşa girmemek için Musul konusunu bir yıl sonraya bırakmak, ondan vazgeçmek demek değildir. Burayı elde etmek için daha güçlü olduğumuz bir zaman beklenebilir. Bugün barış yaparız, bir iki ay sonra Musul konusunu çözmeye kalkışırız. Ancak bugün Musul konusunu çözmek istediğimizde karşımıza sadece İngilizler, Fransız, İtalyan, Japonlar değil, dünyanın tümü çıkar. Musul konusunda bugün ordumuzu gönderip alacağız dediğimizde bu olabilir. Musul’u çok kolayca alabiliriz. Ancak ondan sonra savaşın son bulacağını sanmayınız. Bu durumu ayrıca söz konusu ederseniz, sakıncaları kendiliğinden ortaya çıkar. Sözümün sonu şudur: Bakanlar Kurulu kendi yetkisi içinde delege heyetine yeniden talimat verip görevini devam ettirir veya savaş kararı verir. Gazeteler değişik şeyler yazmış olabilir. Delegeler heyeti ve başkanınız karşınızdadır.
   Kabul edilmesi olanaksız parasal konular, anlaşma koşullarından çıkarılmalıdır. Diğer konular kabul edilebilir niteliktedir.
(Lozan Konferansı ile ilgili gizli oturumda görüşmeler yeniden başladığında, önce Lozan delegesi Sinop Milletvekili Rıza Nur söz alıp, özetle şunları söyler: “Lozan’a gittiğimizde karşımızda bütün dünyayı bulduk. Savaş sırasında İngilizlerle birlikte olan Fransa, İtalya’dan ayrı olarak Amerika, Japonya, savaş sırasında Avrupa’da tarafsız kalmış ne kadar devlet varsa ve Ermeniler, Geldani, Asuriler gibi devlet olmayan toplulukların temsilcilerini dahi önümüze sürdüler. Lord Kurzon, iki de bir eliyle bunları göstererek bize gözdağı vermeye kalktı. Önce Sevr anlaşmasını ileri sürdüler. Daha sonra buna başka maddeler ekleyerek karşımıza çıktılar. Uyrukluk (tabiiyet) konusunda; 18 yaşını bitirenler iki yıl içinde hangi uyruğa geçmek isterlerse onu seçeceklerdir. Azınlık konusunda: Hıristiyan dünyası, Müslüman idaresindeki Hıristiyanların durumuna büyük önem veriyordu. Konu ile ilgili dünyanın her yerinden telgraflar yağıyordu. Örnek olarak Amerika’dan 5 milyon Hıristiyan adına telgraf geldi. İngiliz kiliseleri telgraflar yağdırıyor, papazlar gönderiyordu. Azınlıkların askerlik yapmasını istemediler. Nedenini sorduğumuzda: Siz onları işçi taburu yapar, sonra da kesersiniz dediler. İşçi taburunu Müslümanlardan oluşturacağımızı söyledik, uzun tartışmalardan sonra kabul ettiler.
Patrikhane konusu da büyük tartışmalara neden oldu. Biz patrikhanenin ülkemizden çıkarılmasını önerdik, kabul edilmedi. Ancak patrikhanenin dini konular dışında özelliği kalmadı. Politika ile uğraştığında sınır dışına çıkarılacaktır.”
   (Bu arada söz alan Bitlis Milletvekili Yusuf Ziya Bey şunları söyler: “Arkadaşlar patrikhane konusu, acımadan doğan zarardır. Bu millet asırlardan bu yana zararını çekiyor. Acılı günlerimizde başımızın üzerinde bağırıp çığıran bir baykuştur. Asırlardır hangi olayı karıştırırsanız ya bir patrikhane parmağı veya patrik çıkar...”)
Sinop Milletvekili Rıza Nur konuşmasına devamla: “Ermeniler güneyde ve Van’da yurt verilmesini istediler, bu konuda da tartışma çıktı. Sonuçta istekleri kabul edilmedi.”
Rıza Nurdan sonra, yine Lozan delegesi ve Trabzon Milletvekili Hasan Bey söz alır. Lozan’da mali ve iktisadi konularda yapılan görüşme ve tartışmaları madde madde geniş şekilde açıklar. Bir soru üzerine Osmanlı İmparatorluğundan kalan 159 milyon çil, çil altın borcu ödemeyi kabullendiklerini söyler. Bu borçların Düyun-u Umumiye , Osmanlı Bankası ve Tekelden alınıp yenilen paralar olduğunu, bir kısmı ile de aylıkların ödendiğini söyler.
Daha sonra söz alan Dışişleri Bakanı ve Lozan Konferansı Baş Delegesi İsmet Paşa hayli uzun olan konuşmasında özetle şunları söyler: “Önce savaş sırasında tarafların elinde bulunan esirlerin karşılıklı geri verilmesi kararlaştırıldı. Ticaret gemileri savaş ve barış zamanında boğazlardan serbestçe geçebilecektir. Sadece Türkiye savaşa girdiğinde bu konuda her türlü önlemi alabilecektir. Türkiye’nin karada ve denizde donanma yapıp kullanma yetkisi korunmuştur. İstanbul’u baskınlardan ve tehlikelerden korumak için 12.000 kişilik silahlı kuvvet bulundurulacaktır. Bir Türk delegesinin başkanlığında Fransız, İngiliz, İtalyan, Japon, Sırp, Yunan, Bulgar, Romen, Rus ve Amerikalılardan oluşan Boğazlar Komisyonu kurulacaktır. Her devlet boğazlardan ayrı, ayrı on gemi geçirebilecektir. Trakya sınırının 30 kilometrelik kısmı askerden arındırılacak, bu bölgede yalnızca 5.000 kişilik jandarma bulundurulacaktır. Bulgar ve Yunanlılarla sınır olarak, Meriç nehrinin sol yanı belirlenmiştir. Suriye ile 1921 yılında Fransa ile yapılan anlaşmadaki sınırı önerdik. Antakya, İskenderun ve çoğunluğu Türk olup Türkçe konuşulan yerlerde hukukumuzu koruyoruz. Irak sınırı ve Musul bir yıl içerisinde İngiltere ile dostça çözümlenecek. Bu konuda anlaşma olmazsa Milletler Cemiyetinin (Cemiyeti Akvamın) vereceği karara göre sınır düzenlenecektir.
   (Bu sırada bir milletvekilinin: “Milletler Cemiyeti hakkımızı vermezse ne olacaktır?” sorusu üzerine) İsmet Paşa; “O zaman savaşırız.” der. “İtalyanların elinde bulunan adaların Türkiye’ye verilmesini istedik. Kıbrıs adasında İngiliz uyruğunda bulunan Türkler, iki yıl içerisinde Türk uyruğuna geçmekte serbest kalacaklardır. Adli, idari, ekonomik kapitülasyonların sona erdiğini söyletiyoruz. Lozan’da görüşmeler sırasında delegelerimizin ve danışmanlarımızın tümü dinlenmiş, görüşleri doğrultusunda hareket edilmiştir.” (İsmet Paşa konuşmasını tamamladıktan sonra birçok milletvekilinin çeşitli konularda sorduğu soruları yanıtlar.
Bakanlar Kurulu’nun görüşünün sorulması üzerine de, Bakanlar Kurulu Başkanı Hüseyin Rauf Bey soruları yanıtlar. Daha sonra Lozan Konferansı Danışmanları Adana Milletvekili Zekayi Bey ve Diyarbakır Milletvekili Zülfi Bey, sorulan soruları ayrıntılı şekilde yanıtlar.
Konu ile ilgili görüşmeler günlerce devam eder. Yüze yakın milletvekili söz alır. Konuşanların çoğu Lozan’da yapılan görüşmeler aleyhindedir. Bir kısım milletvekilleri, biran önce barış yapılmasını isterken, bazıları savaşa devam edilmesini ister. Bunun üzerine Gazi Mustafa Kemal Paşa yeniden söz alır).

GAZİ MUSTAFA PAŞA (Ankara) - Arkadaşlar, altı yedi günden bu yana, konu üzerinde Yüce Heyetinizce görüşmeler devam etmektedir. Çeşitli konuşmacılar görüşlerini açıkladılar. Yeteri kadar eleştiri yapıldığı görüşündeyim. Bu görüş ve bilgilendirme ile olayın iyi ve kötü yönleri arkadaşlar tarafından bütünüyle anlaşılmıştır.
Bundan dolayı tartışmaların devamında yarar olmadığı görüşündeyim. Olabilir ki düşmanlarımıza başka şekilde aksedebilir ve zararlı olabilir. İzin verirseniz karara yardımcı olacağı görüşü ile kısaca konuşmak istiyorum.
Daha önce de değindiğim gibi, Lozan Konferansı uzun süre devam etmiştir. Sonunda Anlaşma devletleri delegeleri, heyetimize bir takım koşulları kapsayan barış projesi adını verdikleri bir kitapçık vermişlerdir. Elinizde bulunan tercümesi çok yanlış ve eksik olmakla birlikte anlamı şudur; böyle bir barış projesini kabul etmemiz olanaksızdır. Doğrudan bağımsızlığımızı engelleyen koşullar taşımaktadır. Bunun için bu projeyi kabul etmeyeceğimizi hep birlikte kesin olarak söyleriz. Eğer anlaşma devletleri direnirse; o durumda milletimiz, hükümet ve Meclisimiz için savaş zorunlu hale gelir. O zaman savaş ederiz. Ancak savaştan kaçınıp, barış yolunu üstün saymayan hiç bir arkadaşımız yoktur.
Anlaşma devletlerine delege heyetimiz bir mektup göndermiştir. Ağızlarda dolaşan karşı proje bu olsa gerekir. Bu mektup doğrudan anlaşma devletleri projesini eleştirmektedir. Mektup diplomatik usule uygun yazılmıştır. Kapsamı ise: “Anlaştığımız konuları imza edip barış yapalım, anlaşamadığımız konuları sonraya bırakalım şeklindedir. Eğer bu önerimiz kabul edilmeyecek olursa, yaptığımız öneri yok sayılmalıdır.” şeklindedir.
Bu mektuptan sonra, hepinizin bildiği gibi Lozan’da konferans görüşmelerine ara verilmiştir. Delegeler heyeti Bakanlar Kurulu’na karşı sorumludur. Bakanlar Kurulu da Yüce Heyetinize karşı sorumludur. Delegeler heyeti enine boyuna dinlenildi. Bazı konular nedeniyle, yeni talimat almak için Yüce Heyetinize gelindi. Sizden yeni bir talimat istiyorlar, bu bizim için çok önemlidir. Millet ve memleketin hukuk ve bağımsızlığını tamamen elde etmek için Bakanlar Kuruluna verilecek talimat doğrultusunda delege heyeti hareket eder.
Arkadaşlar benim şahsi görüşüme ve yaptığım araştırmaya göre; Delegeler heyetimiz kendilerine verilen görevi tam ve en iyi şekilde yerine getirmiştir. Milletimizin ve Meclisimizi en iyi şekilde dünyaya tanıtmış, bunda da başarılı olmuştur. Delege heyetimize, Yüce Heyetinizce manevi yönden kuvvet verip, çalışmalarına devam ettirmek gerekir. Bu şekilde yapılacak hareketle barışa kavuşacağımızdan ümitli olabiliriz. Barış yapılacaksa bir an önce yapılmalıdır. Askeri önlemleri almaktan da geri kalmayalım. Bir kısım arkadaşların imzaladığı bir önerge gördüm. Ben de o arkadaşlara katılarak o önergenin Yüce Heyetinizce kabul edilmesini memleket için yararlı, barış için uygun görmekteyim. Yinelemek isterim ki, görüşmelerin bu şekilde günlerce devam etmesinden sakıncalar doğmaktadır. Görüşmeler yeterlidir, önergeyi kabulünüze sunuyorum.
(Bağımsızlık Savaşının kazanılmasından sonra Atatürk, İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey’i Çankaya’da akşam yemeğine çağırır. Yemek sırasında “Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.” der. Yemek sonrası da İsmet Paşayla birlikte Cumhuriyet ilanı ile ilgili kanun tasarısını hazırlarlar. Mecliste Cumhuriyet ilanı 29 Ekim 1923 akşamı saat 20:30 kabul edilir. On beş dakika sonra da Mecliste bulunan yüz elli sekiz milletvekilinin oy birliği ile Ankara Milletvekili Mustafa Kemal Paşa Cumhurbaşkanı seçilir.

*Yayınlanan gizli oturum tutanakları, 24 Nisan 1920 tarihinden başlayıp, 25 Ekim 1934 tarihinde son bulmaktadır. Mustafa Kemal Paşa’nın Meclis gizli oturumlarında yaptığı ilk konuşma, 24 Nisan 1920 tarihini taşır. 6 Mart 1923 tarihinde, “Lozan Konferansı” oturumunda yaptığı konuşma ile son bulur. Atatürk’ün daha sonra Mecliste yaptığı konuşmalar, açık oturumlarda yapılmış ve yayınlanmıştır).

SONUÇ:

Milli mücadelenin başladığı sıralarda, “Türkler Avrupa’da ki belaların başıdır. İstanbul Türk değil, Yunanlıdır. Türkler İstanbul’dan atılmalıdır.” diyen İngiltere’nin Başbakanı Lloyd George‘a, savaştan sonra, İngiltere desteklediği halde, Yunan ordusunun neden yenildiği sorulduğunda şu yanıtı verir: “Ne yapalım, yüz yıllar nadir olarak dahi yetiştirir. Şu talihsizliğimize bakın ki O büyük dâhiyi yüzyılımızda Türk Milleti yetiştirdi. Hiç bir çabamız sonuç vermedi. Mustafa Kemal Paşa’ya yenildik”.

Bugün Atatürk ilkeleri Cumhuriyetimizin yolunu aydınlatmaktadır. Onu tanıyanların gönlünde sevgisi artarak devam etmektedir. Torunlarımın resimlerinden tanıyıp öğrendikleri ilk isim Atatürk olduğu için ayrıca seviniyorum.

Türkiye Cumhuriyeti milli mücadeleyi ve Atatürk’ü anlayan, kendine güvenen gençlerin omuzlarında yükselmeye devam edecektir.

Yapmış olduğum araştırma ve çalışmalarım sırasında bana desteğini esirgemeyen eşim Şadan’a, diğer kitaplarımda olduğu gibi özenle düzeltmeleri yapan oğlum Ömür, kızım Nihan ve gelinim Suna’ya içtenlikle teşekkürlerimi sunarım.

               Ocak 2007 Ankara -Mutluköy
----------------
ATATÜRK'ÜN TARİH GÖRÜŞÜ(DÜNYA VE TÜRK TARİHİ)
http://ahmetdursun374.blogcu.com/4026393/

Her yaş güzeldir.Değerini geç anlasak ta...

20/12/2009 - Atatürk'ün "EMERİK" kelimesine gözü ilişmişti

9/12/2009 - ATATÜRK;NUTUK,YRD.DOÇ.DR.ORHAN ÇEKİÇ'TEN

28/10/2009 - ATATÜRK:Guardian'dan ilginç yorum

28/10/2009 - ATATÜRK:Atatürk'ün babası kimdir?

17/10/2009 - ATATÜRK:KAZAKİSTAN'DA ATATÜRK HEYKELİ AÇILIŞI

13/10/2009 - ATATÜRK:Atatürk Döneminde Kadın Eğitimi

9/10/2009 - ATATÜRK:BİZ, Mareşal Gazi Mustafa Kemal ile GÜNEŞ’E yıllar

18/7/2009 - ATATÜRK’ÜN BURSA NUTKU…

5/7/2009 - ATATÜRK; GİZLİ CELSELER-4

5/7/2009 - ATATÜRK; GİZLİ CELSELER-3/a

Hakkımda

Son yazılarım

Bağlantılar

Arkadaşlarım