Güneş - Dil Teorisi nedir?

Güneş - Dil Teorisi nedir?

 

Güneş - Dil Teorisi

Tam da o günlerde, 1935 yılının sonlarına doğru Viyanalı Dr. Hermann F. Kıvergitsch, 41 sayfalık basılmamış bir çalışmasını Atatürk'e gönderir. La psychologie de quelques elemenis des langues turques "Türk Dillerindeki Kimi Öğelerin Psikolojisi" adındaki bu eser, sosyolojik ve antropolojik çalışmalara dayanmaktadır.

Bu veriler, psikanaliz görüşleri ile de birleştirilerek insanın iç benliği ile dış dünyası arasındaki bağlantının dildeki seslerin sembolizmine dayandığı düşüncesiyle de pekiştirilmektedir. Dr. Hermann F. Kıvergitsch, bu düşünceden hareketle kendi yöntemini uygulayarak Türk, Moğol, Mançu, Tunguz dilleri ile Fin, Macar, Japon, Hitit dilleri arasında bir yakınlık olduğunu ortaya koyacak delilleri değerlendiriyordu (Korkmaz 1982: 23). O sonbahar, İstanbul'dan Ankara'ya rahatsız dönen Atatürk, Kurum üyelerini yanına çağırır.

TDK üyelerini yatakta karşılayan Atatürk, Dr. Hermann F. Kıvergitsch'in çalışmasından söz eder. Dr. Kıvergitsch'e göre ilk tefekkür güneşle ilgilidir. Dillerin doğuşu da bu nedenle güneşe bağlanmalıdır (Atay 1969: 479).

Dr. Kıvergitsch'in denemesini inceleyen Atatürk, konu üzerinde çalışmaya başlar. Bu çalışmanın sonucunda Atatürk tarafından hazırlanan ancak yazar adı belirtilmeyen Etimoloji Morfoloji ve Fonetik Bakımından Türk Dili:
Notlar adlı eser 1935 yılında yayımlanır. 68 sayfalık bu eserde Dr. Kıvergitsch'in çalışmasının okunduğu ve bu çalışmadan yararlanıldığı belirtilmektedir.

Kısaca 'Güneş Dil Teorisi' adıyla anılacak bu yeni düşünce şöyle özetlenebilir:
Güneş Dil Teorisi'ne göre dilin doğuşunda ilk etken güneştir. Bu da güneşin insan varlığı üzerindeki ana işlevi ile ilgilidir. Güneş, dünya ve insanlık tarihinin gelişmesi üzerindeki bu ana işlevi ile dini ve felsefi düşüncenin doğuşuna kaynaklık ettiği gibi dilin doğuşunda da başlıca etken olmuştur.

Çünkü insanoğlu içgüdüleri ile davranan bir yaratık olmaktan çıkıp da düşünebilen bir varlık haline gelince dış alanlar dediğimiz evrende her şeyin üstünde tuttuğu ilk nesne güneş olmuştur. Güneş; ilkin kendisi, sonra saçtığı ışık, verdiği aydınlık ve parlaklık, ateş, taşıdığı yükseklik, zaman, büyüklük, güç, kudret, hareket, süreklilik, çoğalma ve benzeri nitelikleri ile düşünen insanın kafasında çok yönlü bir kavram olarak belirmiştir. Bu yüzden ilk insanlar su, ateş, toprak, büyüklük ve benzeri bütün maddi ve manevi kavramları birbirlerine, güneşe verdikleri tek adla anlatmışlardır. Bu kavramı anlatan ilk ses de Türk dilinin kökü olan ağ sesidir (Korkmaz 1982: 23-24).

Türk dilinin eskiliğini ortaya koyan bu teori; aynı zamanda dünyadaki dillerin de Türk dilinden kaynaklandığını ve Türkçenin bütün dillerin kökü olduğu düşüncesini de işliyordu. Yıllardır Arapça ve Farsçanın etkisi altında kalan, bir dönem Osmanlı aydınları ve yazarları tarafından avam dili diyerek hor görülen Türkçe için bu teori bir övünç kaynağı olmuştu.

İbrahim Necmi Dilmen, teorinin ana hatlarını açıklayan Giineş-Dil Teorisinin Ana Hatları adıyla bir kaynak eseri 1935 yılında yayımladı. 1936'da da bu eserin Fransızcaya çevirisi Le lingnes meres et essentielles de la theorie Güineş-Dil adıyla çıktı.

Artık, Güneş Dil Teorisi'ni açıklayan çalışmalar art arda yayımlanıyordu.

Tamamı için…

Güneş-Dil Teorisi nedir

 

 

***

 

Güneş-Dil Teorisi'nin Tarih Tezi ile olan ilişkisi nedir

1. Toplumsal bir olgu olarak dilin; modernleşme, ulusçuluk, ulus-devlet, ulus gibi kavramlar açısından taşımış olduğu roller ve işlevler nelerdir? Kültür, kimlik, aidiyet duygusu, ırkçılık gibi farklı alanlar da dil nasıl kullanılmaktadır?

2. Modernleşme, ulusçuluk ve dil politikaları neden bir ulus-devlet için gereklilik ve zorunluluk arz eder?

3. Türkiye’de modernleşme sürecinin tarihsel gelişimi nedir? (Türkiye’de modernleşme süreci dediğimiz zaman ne anlamalıyız?) Türkiye’de modernleşme sürecinde gerçekleştirilen reformlar nelerdir? Batı ile karşılaştırıldığında benzerlikler ve farklılık arz eden durumlar nelerdir?

4. Türkiye’de ulusçuluk hareketlerinin tarihsel gelişimi nedir? Ulusçuluk politikaları olarak karşımıza çıkan reformlar nelerdir? Ulusçuluğun modernleşme süreci ile etkileşimi nedir? Batı ile karşılaştırıldığında benzerlikler ve farklılıklar arz eden durumlar nelerdir?

5. Türkiye’de gerçekleştirilmiş kültürel reformlarından biri olan Türk Dil Reformu’nun önemi ve amacı nedir? Türk Dil Kurumu’nun işleyişi ve kurumsal yapısı nasıldır? Cumhuriyet döneminde gerçekleştirilmiş olan Dil Kurultaylarında yapılan çalışmalar nedir? Bu çalışmaların modernleşme ve ulusçuluk politikaları açısından taşımış olduğu önem nedir? Gerçekleştirilmiş olan çalışmalardan sonra yaşananlar, gelen eleştiriler nelerdir? Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu arasındaki işleyiş ve kurumsal yapılanmalar açısından benzerlikler ve farklılıklar nelerdir? Güneş-Dil Teorisi nedir? Tarih Tezi ile olan ilişkisi nedir? Her iki tezin modernleşme ve ulusçuluk politikalarındaki yeri nedir?

6. Atatürk bir lider olarak, Türk modernleşme sürecinde, ulusçuluk politikalarında ve dil çalışmalarında oynamış olduğu rol nedir? Nutuk, Söylev ve Demeçler, Atatürk Tamim-Telgraf ve Beyannameler adlı eser ve belgelerde dil ve dil çalışmalarıyla ile ilgili olarak neler belirtmiştir? Biz bu belirtilenleri nasıl yorumlamalıyız?

Güneş-Dil Teorisi'nin Tarih Tezi ile olan ilişkisi nedir? İndir.

 

***

 

Mustafa Armağan, Atatürk Türk-İslam birliği, gizli vasiyeti yorumu.

Bursa Nutku Mustafa Armağan'ı rahatsız ediyor.
 

 

Mehmed Şakir Efendi Hz. Âdem’in konuştuğu dilin Türkçe olduğunu.pdf 

Arap Dilbilimcilerine Göre Dillerin Kaynağı.pdf 

Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü ve Atatürk.pdf

Yorum Yaz