İŞ BANKASI:İŞ BANKASI’NIN KURULUŞU.

Değerli Atatürkçüler, 
         Bankalarımızın %42’sini yabancılara geçtiği günümüzde, aşağıdaki İş Bankası kuruluş öyküsü sanırım ilginç gelecektir.

         “Latife Mustafa Kemal“ adlı kitabımız Eylül ayına çıkacaktır. Kitabın İş Bankası bölümünü üzülerek sizlere yolluyorum. Bankalarımızın tekrar ulusal olacağı ümidiyle saygılar sunarım. 22.06.2007 

AHMET  GÜREL 

UŞAKİZADE KÖŞKÜ MD 

ADD KARŞIYAKA ÜYESİ   ADD E. GYK ÜYESİ

-----------------

İŞ BANKASI’NIN KURULUŞU

        

         Kazım (Özalp) Paşa’nın anılarında bankacılık çalışmalarını okuyalım:

         Osmanlı Bankası bize Milli Mücadele süresince çok yardım etmiş olmasına karşın, Mustafa Kemal Paşa onu tam bir milli banka olarak kabul etmiyor ve yeni bir milli bankanın kurulmasını faydalı görüyordu. 1863 tarihinde kurulmuş olan Ziraat Bankası, özelliği nedeniyle, zirai işlerin gelişmesi için kurulmuş bir banka olarak nitelendiriliyordu. Paşa’nın istediği yeni bankaya karşı olan görüşler, genelde kurulacak yeni bir bankayı idare edebilecek kadar yetişmiş bir kadroya sahip olmadığımız üzerinde birleşiyorlardı. Tecrübe azdı, yeni kurulacak bankaya yatırılacak paralar batabilirdi. Osmanlı ve Ziraat Bankası’nda çalışan Türk memurlardan oluşturulacak bir kadro ile çözüme varılabileceğini düşünen Mustafa Kemal Paşa yeni bir milli banka kurulmasında kararlıydı. 113-1

         Milli Mücadeleye yardım amacıyla, Hindistan’dan Mustafa Kemal’e yollanan paranın artanı, Osmanlı bankası’na yatırılmıştı. Atatürk, bu parayla Osmanlı Bankası’na ortak olmak dileğini açıklayınca, adı geçen banka, sözü çevirici bir tutum takındı. Falih Rıfkı olayı şöyle anlatmaktadır:

         Yabancı bankalardan biri:

         “Acaba sizdeki yüz bin liramızla bankanıza ortak olabilirmiyiz?” sorusuna, Türklerin bu işlerle uğraşması yersiz olduğu gibi bir yanıt verince, Mustafa Kemal yüz bin lirayı hemen bankadan çeker, çuval içinde Kasaboğlu çarşısında dükkana koyar ve önüne bir de nöbetçi diker. Şimdi sermayeleri yüz milyonları aşan resmi ve özel milli bankaların temeli budur. 113-2

   Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın Uşakizade Köşkü’ne son gelişinde Türkiye’nin ilk Milli bankasının kurulmasına karar verilmiştir. Celal Bayar’ın anılarındaki İş Bankası’nın kuruluş öyküsünü dinleyelim:

        Mustafa Kemal Paşa’nın Osmanlı Bankası’nda 250 bin lirası varmış.x Ona, orada mevduat faizi dahi verilmiyormuş. Parayı Hint Müslümanları, Milli Mücadele yıllarında Gazi’nin şahsına göndermişler. Gazi de parayı Maliye’ye vermiş, ordunun ihtiyaçlarına  harcansın diye. Zaferden sonra, halktan alınan tüm borçlar ödenirken, Gazi’nin parası da geri verilmiş, O da almış, Osmanlı Bankası’na yatırmış, Gazi’nin kayınpederi Muammer Bey o zaman İzmir’ in en büyük tüccarı. Avrupa ile de ilgisi bulunan tek Türk tüccar. Gazi’ye,  “Bu parayı işletelim” demiş. Gazi de:  “Bizim Celal’e git, onunla konu, ben bu işleri bilmem” demiş.”

           Muammer Bey geldi bana…Bunun üzerine ben, halkımız için, kendimizin bir bankası olmasını, halkımızın rahat edeceği, iki taraf da bir birini anlar vaziyette bir banka kurulmasını şart gördüm. Ve Muammer Bey’e “İhracat şirketi de gereklidir ama bu iş daha önemlidir” dedim. Hem şahıs olarak Gazi’nin isminin bu ticaret içerisinde bulunmasının bana hoş görünmediğini belirttim… 114

               1987 yılında Ayşe Sultan Korusu’nda Muammer Bey’in en küçük kızı Vecihe Hanım’la yapılan röportajda; kendisinin İş Bankası’nın kurulması ile ilgili köşkte yapılan konuşmalara tanık olduğunu belirterek, yaşayan tek görgü şahidi olarak şunları anlatıyor:

         Mustafa Kemal Paşa, İzmir’deki evimizin selâmlık kısmındaki özel odasında çalışırdı. Bakanlarla, Gazi sık sık çalışma odasında görüşürdü. Celal Bey de sık çağırdığı bakanlarındandı. Gene böyle bir gün, Celal Bey önce Gazi ile, onun çalışma odasında görüştü, sonra da bizim yanımıza geldi. Biz; Latife ablam, ben ve babam selamlık bölümünde oturuyorduk. Bu sözünü ettiğim bina şimdi Özel Türk Koleji olarak faaliyette bulunmaktadır. Cumhurbaşkanımız Kenan Evren’in direktifleri doğrultusunda, burasının Latife Hanım Müzesi olarak düzenleneceğini büyük bir memnuniyetle duymuş bulunuyorum. Evet bu binada babam ile Celal Bey arasında Gazi’nin 250 bin lirasının nasıl değerlendirilmesi gerektiği üzerinde konuşuldu. Babam ihracat ve ithalatın yabancılar tarafından yapıldığını hatırlatarak, bu işleri yapacak bir Türk şirketinin kurulmasını önerdi. Celal Bey de bankacılık işlerinin de yabancılar elinde olduğunu hatırlatarak, bir banka kurulmasının yararlı olacağını söyledi. Sonunda da görüş birliğine vardılar. Bugün gibi aklımda, güzel bir akşam üstü idi. Daha sonra Gazi de çalışma odasından çıkıp, yanımıza geldi.         

         Ben babamın bankanızın kurucuları arasında olduğunu bilmiyorum. Bugüne kadar da kurucu hisse senedini görmedim. Ama, babam ne zaman İzmir’e inse mutlaka İş Bankası Müdürü’ne uğrar, onunla konuşur. Bankanın gelişmesi ile ilgili bilgi alırdı. Bankanın durumunu, İzmir’den yapılabileceği kadar izlerdi.114

         Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın parasının “Milli Banka”   kurarak değerlendirme kararı, Ankara’da yapılan toplantılarda İş Bankası’nı kurarak kesinleşir. 20 Ağustos 1924 günü yapılan Bakanlar Kurulu toplantısında, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa:

         “Vatanı kurtaracak ve yükseltecek önlemlerin başında halkın doğrudan doğruya itibar ve güveninden doğup meydana gelen tam manasıyla modern ve milli bir banka kurmak...” diyerek kararını bildirir. Kurulacak ilk milli bankaya “İş Bankası” adı verilir. İlk Genel Müdürlüğüne, Maliye Bakanlığı’ndan istifa eden Celal Bayar getirilmiştir. 26 Ağustos Zafer Bayramı günü ilk Resmi başvurusunu yapan İş Bankası, 9 Eylül 1924 günü Ankara İstasyon Caddesi üzerinde ilk binasında düzenlenen özel bir törenle resmen  açılışı  gerçekleşmiştir.114

x     Hindistan Müslümanlarının Gazi Mustafa Kemal’e hediye ettiği 600 bin altın Liranın Kurtuluş Savaşı’nda harcandığı bilinmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu kararıyla; bu paranın 250 bin Lirası ‘Bu sizin paranız’ diyerek Gazi Mustafa Kemal’e iade edilmiştir. İş Bankası kurulurken, bu para ana para olarak kullanılmıştır.

113-1   Kazım Özalp, Teoman Özalp, Atatürk’ten Anılar, İş Bankası

           Ankara 1994, s. 30

113-2  Mazhar Leventoğlu, Atatürk’ün Vasiyeti, Bahar Matbaası İstanbul

           1968, s. 78

114.    İş Bankası Tarihi, İstanbul 2001, s. 4-7 
*****************

Yorum Yaz